Benefity prorodzinne -
przyzakładowe żłobki i kluby dziecięce Badania wskazują, że tworząc system świadczeń pozapłacowych pracodawcy mają na uwadze głównie dobro osobiste pracowników. Stąd, do najczęstszych benefitów oferowanych w polskich firmach należą: samochód służbowy, telefon komórkowy, szkolenia zawodowe, językowe, dodatkowa opieka medyczna, ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz zajęcia sportowo-rekreacyjne. Patrząc na przedsiębiorstwa, taki pakiet to już standard. Jednak podążając za trendami, pracodawcy zaniedbują monitorowanie pojawiających się potrzeb swoich pracowników.
Jednym z problemów rynku pracy jest niskie zatrudnienie kobiet, a w szczególności tych z małymi dziećmi. Dla matek w wieku 25-49, posiadających córki/synów do lat 12, wskaźnik aktywności zawodowej wynosi o 11% mniej niż u pozostałych kobiet w tym samym przedziale wiekowym. Sytuacja wynika głównie z trudności godzenia roli młodej matki i pracownika, zwłaszcza przez pierwsze lata okresu wychowawczego.
Obecnie w Polsce tylko 2,5% dzieci uczęszcza do żłobka, przy czym maluchów do lat 3 jest w kraju prawie 1,2 miliona. Ponadto, żłobki posiada zaledwie 16% gmin. Większość to placówki państwowe, a co dwudziesta należy do właścicieli prywatnych. Zakłady publiczne są bezpłatne, natomiast miesięczna wysokość opłat wraz z wyżywieniem w przykładowym prywatnym żłobku w Warszawie wynosi 1 300 PLN. Niewielu rodziców stać na taki wydatek. Jeśli nie mogą liczyć też na pomoc dziadków i nie dysponują wolnymi środkami finansowymi na nianię, ich powrót do pracy jest praktycznie nierealny.
Jedno z rozwiązań tego problemu to oferta świadczeń pracowniczych zaprojektowanych z myślą o młodych rodzicach. Benefity prorodzinne przyspieszają powrót do pracy po urlopie wychowawczym, macierzyńskim czy ojcowskim oraz ułatwiają organizację życia w nowej sytuacji. W niniejszym artykule rozważono projekt przyzakładowych żłobków i klubów dziecięcych.
Żłobki a kluby dziecięce Istnieją 3 podstawowe różnice pomiędzy żłobkami a klubami dziecięcymi: dolna granica wieku, czas przebywania w placówce oraz zasady funkcjonowania.
Żłobki przeznaczone są dla dzieci, które ukończyły 20 tygodni, czyli ok. 5 miesięcy. Opiekę zapewnia się do 10 godzin dziennie. W szczególnych wypadkach, na wniosek rodziców i za dodatkową opłatą, pobyt dziecka może przekraczać 10 godzin. Placówka musi zapewniać wyżywienie i posiadać co najmniej 2 pomieszczenia, w tym jedno przeznaczone na odpoczynek. Gdy do żłobka uczęszcza więcej niż 20 dzieci, należy zatrudnić przynajmniej jedną pielęgniarkę lub położną.
Dolna granica wieku dla klubów dziecięcych to ukończone 12 miesięcy życia. Czas przebywania podopiecznego w klubie nie powinien przekraczać 5 godzin dziennie, a zamiast wymogu osobnego pomieszczenia na odpoczynek, wystarczy wydzielone miejsce. W prowadzonych zajęciach mogą uczestniczyć rodzice.
Maksymalny czas przebywania w żłobkach i klubach dziecięcych, zdefiniowano w Ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 jako moment "ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3 rok życia lub w przypadku gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym – 4 rok życia" .
Dzieci powyżej 3 roku życia, aż do wieku 6 lat, objęte są w Polsce opieką przedszkolną. Szczegółowe informacje zawiera Ustawa z dnia 7 września z 1991 r. o systemie oświaty.
Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych a przyzakładowe żłobki i kluby dziecięce W Polsce organami uprawnionymi do założenia żłobka lub klubu dziecięcego są gminy, osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Jeśli zakład pracy zdecyduje się na taką opiekę nad dziećmi pracowników do lat 3, koszty placówki mogą być pokryte z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (na podstawie Ustawy z dnia 4.03.1994 o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych).
Dofinansowanie z ZFŚS dotyczy trzech obszarów:
- opieki nad dziećmi w żłobkach i klubach dziecięcych (pozazakładowych),
- funkcjonowania zakładowych żłobków i klubów dziecięcych (kosztów działalności),
- tworzenia zakładowych żłobków i klubów dziecięcych.
Nowelizacja Ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 wprowadziła dodatkowo art. 5 ust. 5a, który mówi: "Pracodawcy, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę odpowiadającą 7,5 punktu procentowego tego odpisu mogą zwiększyć Fundusz na każdą zatrudnioną osobę o 7,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego […] pod warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego".
Inwestycja w żłobki i kluby dziecięce prowadzi też do niższych podatków. Wartość zwiększonego odpisu, o którym mowa w przytoczonym art. 5 ust. 5a oraz koszty związane z prowadzeniem przyzakładowych placówek traktuje się jako koszty uzyskania przychodów.
O tym, jak rozporządzać ZFŚS, nie decyduje sam pracodawca. Projekt założenia przyzakładowego żłobka lub klubu dziecięcego uzgadniany jest w porozumieniu ze związkami zawodowymi. Jeśli nie ma związków, rozmowy toczone są z przedstawicielem pracowników. Wszelkie postanowienia należy zamieścić w regulaminie ZFŚS przedsiębiorstwa. Dokument powinien ponadto zawierać jasne zasady korzystania z przyzakładowych placówek.
Tryb zakładania żłobków i klubów dziecięcych Zamieszczenie koncepcji żłobka lub klubu dziecięcego w zakładowym regulaminie ZFŚS to zaledwie pierwszy krok. Kolejnym zadaniem jest znalezienie odpowiedniego obiektu. W miarę możliwości, powinien on znajdować się blisko miejsca pracy i nadawać się do adaptacji na pomieszczenia dla dzieci. Szczegółowe wymagania lokalowo-sanitarne zawarte są w dwóch aktach prawnych:
- Ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3,
- Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2011 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych.
Do czasu obowiązywania Ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat, żłobki traktowano jako zakłady opieki zdrowotnej. Ich organizacja wiązała się z takimi samymi rygorystycznymi wymogami, jakie dotyczą szpitali i przychodni. Nowa ustawa otworzyła furtkę do szybszego i prostszego założenia i prowadzenia przyzakładowego żłobka lub klubu dziecięcego.
Lokal zaaranżowany na zakład opieki dziecięcej, przed otwarciem, obowiązuje wizytacja wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Sprawdzają oni, czy przygotowany obiekt zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki wychowywania dzieci. Jeśli przedstawiciele administracji państwowej nie zgłoszą żadnych zastrzeżeń, pracodawca przystępuje do rejestracji żłobka lub klubu dziecięcego we właściwej ze względu na lokalizację gminie. Prawne zasady rejestracji i funkcjonowania placówek dla najmłodszych znajdują się w Ustawie o swobodzie gospodarczej.
Dalsze kroki odnoszą się do nadania nowemu żłobkowi lub klubowi dziecięcemu statutu i sporządzenia regulaminu organizacyjnego. W dokumentach powinny być zawarte takie informacje jak: nazwa placówki, godziny otwarcia, zasady przyjmowania dzieci.
Cele przyzakładowego obiektu reguluje art. 10 Ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat, który brzmi:
"Do zadań żłobka i klubu dziecięcego należy w szczególności:
1) zapewnienie dziecku opieki w warunkach bytowych zbliżonych do warunków domowych
2) zagwarantowanie dziecku właściwej opieki pielęgnacyjnej oraz edukacyjnej
przez prowadzenie zajęć zabawowych z elementami edukacji, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka
3) prowadzenie zajęć opiekuńczo-wychowawczych i edukacyjnych, uwzględniających rozwój psychomotoryczny dziecka, właściwych do wieku dziecka."
Na koniec należy zadbać o zatrudnienie wykwalifikowanego personelu oraz dyrektora zarządzającego. Wysokość kosztów pobytu dziecka ustala sam pracodawca.
Od niedawna pojawiają się na rynku firmy, które organizują założenie i zarządzanie przyzakładowym żłobkiem lub klubem dziecięcym. Załatwiają wszelkie formalności związane z dokumentacją oraz personelem. Występują o dofinansowanie do gmin, organizują sposób funkcjonowania i dbają o kontakt z rodzicami. Od zleceniodawcy oczekuje się pokrycia kosztów związanych z wybudowanie/aranżacją oraz wyposażeniem lokalu. Przykładowa cena założenia żłobka dla 15 dzieci to 10 000 PLN, dla placówki sprawującej opiekę nad więcej niż 15 dziećmi to 15 000 PLN.
Finansowanie Środki zgromadzone z ZFŚS niekoniecznie okażą się wystarczające. Zwłaszcza, że część funduszu powinna realizować inne potrzeby pracowników. Dlatego finansowanie założenia placówki przyzakładowej i jej funkcjonowania może pochodzić z różnych źródeł:
- ZFŚS,
- kieszeni pracodawcy,
- kieszeni pracownika,
- dotacji celowej z budżetu gminy,
- dotacji unijnych w ramach funduszu strukturalnego obowiązującego w latach 2007-2013. (Tworzenie ośrodków opieki nad dziećmi zalicza się Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet I, Działanie 1.3, Podziałanie 1.3.2 – "Projekt na rzecz promocji równych szans kobiet i mężczyzn oraz godzenia życia zawodowego i rodzinnego").
Kobiety z dziećmi do lat 3 na rynku pracy Sytuację kobiet na rynku pracy można ocenić na podstawie raportu "Mama w pracy" sporządzonego przez Fundację Świętego Mikołaja w Warszawie. Z badań wynika, że większość kobiet po urodzeniu dziecka wraca do pracy ze względu na potrzeby finansowe. Taką opinię wyraziło 55% kobiet, które pracowały przed urodzeniem i chciały wrócić do pracy. Kolejne wymieniane argumenty to: chęć kontaktu z ludźmi (39%), satysfakcja ze swojej pracy (31%), poczucie niezależności (30%) oraz obawa przed wypadnięciem z rynku (28%). W grupie zatrudnionych przed macierzyństwem, ale nie planujących powrotu, aż 64% matek argumentowało decyzję pozostania w domu chęcią spędzenia jak najwięcej czasu z dzieckiem. Jednak o ile większość kobiet czuje potrzebę ponownego zaistnienia na rynku pracy, o tyle duży odsetek mam pragnąłby poczekać z tą decyzją do momentu, aż ich dziecko ukończy 3 lata. 24% młodych matek podpiera się argumentem, że w warunkach swobody wyboru i braku przymusu ekonomicznego, dopiero po 36 miesiącach dziecko osiąga wystarczający poziom rozwoju emocjonalnego i intelektualnego, aby pozostawać na całe dnie z innymi osobami.
Raport pokazał, że w rzeczywistości, aż 23% kobiet podjęło pracę zanim ich dziecko skończyło 4 miesiące, a kolejne 22%, gdy ich maluch miał od 4 do 6 miesięcy. Następne 21% wróciło do obowiązków pracownika w okresie między 6 a 12 miesiącem życia dziecka. Pół roku później do pracy wróciło już łącznie 75% matek.
Organizacja opieka nad dziećmi do lat 3 w Polskich firmach Pracodawcy zdają sobie sprawę, że powrót do pracy, gdy dziecko nie osiągnie wieku przedszkolnego wcale nie jest łatwy. Wciąż brakuje podstawowych rozwiązań. Dlatego stowarzyszenie Pracodawcy Rzeczpospolitej Polskiej od lat walczyło o zmiany prawne ułatwiające zakładanie, prowadzenie oraz funkcjonowanie żłobków i klubów dziecięcych. Wsparcie młodych rodziców przez pracodawców to krok milowy nie tylko w walce z problemem opieki nad małym dzieckiem, ale także w zatrzymaniu doświadczonego i zaufanego pracownika oraz zapewnienia stabilności zatrudnienia.
Obecnie pracownikom z tak małymi dziećmi najczęściej oferuje się elastyczne godziny pracy, pracę z domu, przez internet, dodatkowe dni wolne, zapomogi finansowe czy przerwy na karmienie. Możliwość skorzystania z przyzakładowego żłobka lub klubu dziecięcego znajduje się na samym końcu świadczeń ułatwiających godzenie roli młodego rodzica i zatrudnionego. Dane z raportu "Mama w pracy" pokazują, że ogólna liczba pracodawców zapewniających przyzakładową placówkę opiekuńczą dla dzieci poniżej 3 roku życia stanowi zaledwie 8% z 302 ankietowanych instytucji. Uwzględniając podział na placówki państwowe, małe/średnie prywatne oraz prywatne duże (powyżej 50 pracowników) proporcje wynoszą odpowiednio: 12%, 7%, 6%.
Z kolei w VI edycji organizowanego przez wydawnictwo Agora plebiscytu "Firma przyjazna mamie", do którego w 2011 roku zgłoszono 210 firm, tylko jedna instytucja zapewniała przyzakładową opiekę nad dziećmi pracowników w wieku żłobkowym. Jest nią Urząd Miasta Poznań. Placówka zatrudnia 1597 osób, w tym aż 1120 kobiet. Pobyt dziecka w żłobku jest całkowicie bezpłatny. Godziny funkcjonowania dostosowano do godzin pracy urzędu z uwzględnieniem czasu dojazdu (6.45 – 17.30). Dzięki temu powrót z urlopu wychowawczego, macierzyńskiego lub ojcowskiego nie wiąże się z dodatkowymi kosztami opiekunki, angażu dziadków czy innego prywatnego żłobka. Przyzakładowa placówkę dofinansowuje Unia Europejska w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w Programie Kapitał Ludzki.
Organizacja opieka nad dziećmi do lat 3 na świecie System opieki nad dziećmi do 3 roku życia w skali światowej jest bardzo słaby. UNESCO szacuje, że tylko 53% państw posiada programy rządowe wspierające opiekę nad 36-miesięcznymi maluchami. W krajach rozwiniętych, takich jak Francja, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone, procent dzieci do lat 3, których rodzice decydują się na korzystanie z usług opieki, wynosi kolejno 27%, 26% oraz 30%. Od wielu lat tematem placówek zajmuje się także Unia Europejska. W 2002 roku ustanowiono wytyczne, według których wskaźnik oferowanych usług opieki dla dzieci do lat 3 powinien wynosić 33%. Sprawozdanie Komisji Europejskiej z 2008 roku ujawniło, że większość krajów wciąż nie osiągnęło narzuconych proporcji. W celu zachęcenia rządów państw członkowskich do zwiększania wysiłków na rzecz rozwoju struktury opieki nad dziećmi, które nie osiągnęły jeszcze wieku obowiązku szkolnego, Unia Europejska przewidziała do 2013 roku budżet w wysokości 0,5 miliarda euro.
Plusy/minusy Przyzakładowy żłobek lub klub dziecięcy to zdecydowanie bardzo ważne świadczenie pozapłacowe wspierające politykę prorodzinną oraz ułatwiającą organizację życia dla rodziców z małymi dziećmi. Dzięki niemu kobiety nie muszą czekać długich lat, aż malec osiągnie wiek przedszkolny, a powrót do pracy, nawet kilka miesięcy po narodzinach dziecka, staje się dużo mniej stresujący. Dlatego dla osób planujących powiększenie rodziny, benefit może być ważnym argumentem przy wyborze pracodawcy. Co więcej, krótsza przerwa w zatrudnieniu młodych rodziców pozwala im zachować atrakcyjność zawodową. Dla pracodawcy szybszy powrót pracownika do firmy oznacza większą stabilność kadry.
Przyzakładowy żłobek lub klub dziecięcy może być jednak nieopłacalny dla małych przedsiębiorstw, gdzie liczba potencjalnych zainteresowanych nie jest zbyt duża. Stąd, benefit rekomenduje się większym firmom z przewagą kobiet. Z drugiej strony, wysoki wskaźnik młodych matek w organizacji też nie jest wystarczającym powodem do podjęcia decyzji o założeniu przyzakładowego żłobka czy klubu dziecięcego. Przeprowadzenie rozmów z zatrudnionymi może ujawnić, że zamiast oddać malucha do przyzakładowej placówki, wolą np. opłacić poleconą nianię. Argumenty przeciwko wynikają więc bardziej z nieumiejętności podejmowania racjonalnych decyzji w przedsiębiorstwie.
Podsumowując, przyzakładowe żłobki i kluby dziecięce to benefit godny rozważenia, a wzrost jego popularności bezsprzecznie wpłynąłby na lepsze wykorzystanie potencjału zawodowego młodych matek.
Iwona Karkocha
Sedlak & Sedlak
Bibliografia: 1. Firma przyjazna mamie - wyróżnienie dla Urzędu Miasta Poznania, dostępny w Internecie: http://www.poznan.pl/mim/public/wiadmag/news.html?co=print&id=43403&instance=1016&lang=pl
2. Fundacja Świętego Mikołaja, Mama w Pracy, www.mamawpracy.pl
3. International Labour Office, Workplace solutions for childcare, www.ilo.org
4. J.Moorhead, L.Plommer, The workplace nursery, dostępny w Internecie:
www.guardian.co.uk/money/2007/jul/30/childcare.workingparents
5. K.Gliwińska, 2 tys.zł wózkowego i inne przywileje - poznaj Firmy Przyjazne Mamie, dostępny w Internecie: http://www.edziecko.pl/edziecko/1,100600,9117711,Poznaj_Firmy_Przyjazne_Mamie___VI_edycja_naszego_plebiscytu.html
6. Kapitał Ludzki, Narodowa Strategia Spójności, dostępny w Internecie: www.kapitalludzki.gov.pl/priorytety/priorytet-i/dzialanie-1-3/poddzialanie-1-3-2/
7. Konfederacja Polskich Pracodawców, Pracujący rodzice potrzebują przyzakładowych żłobków, dostępny w Internecie: www.pracodawcyrp.pl
8. Kubusiowy raj. Prywatna opieka nad dziećmi, www.kubusiowyraj.pl
9. Parents face shortage of childcare services, says EU report, dostępny w internecine: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/08/1449&format=HTML&aged=
10. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2011 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych (Dz.U. z 2011 nr 69 poz. 367).
11. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2004 nr 173 poz. 1807).
12. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. 2011 nr 45 poz. 235).
13. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 z późn.zm.).
14. Ustawa z dnia 7 września z 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.).
15. Zakładamy przedszkole, www.zakladamyprzedszkole.pl źródło: www.wynagrodzenia.pl
|
